کهور،درختی استوار و همیشه بهار/فورش فوری کهور در شرکت نخل سبز خوزستان

فروش فوری نهال در شرکت نخل سبز خوزستان

 

مقدمه

کهور درختی است متعلق به قلمرو Plantae، شاخه Magnoliopsida، رده Magnoliphyta، راسته Fabales، خانواده Fabaceae، جنس Prosopis، نوع Prosopis cineraria. کهور از مهم ترین درختان بومی جنوب ایران است که نقش قابل توجهی در نظام زیست آن مناطق بازی می کند. این درخت با تثبیت خاک، فراهم کردن علیق برای دام، تهیه چوب و هیزم، کاربرد درمانی وغیره جزء «درختان کریمه» به حساب می آید که بومی مناطق خشک غرب و جنوب آسیا، برای نمونه شبه جزیره عربستان، ایران، پاکستان و هند است.

 

توصیف گیاه شناسی

درخت کهور جزء درختان متوسط القامت است که می‌تواند تا بیست متر نیز رشد کند. کهور درختی است خاردار که شاخه‌های نازک آن را خارهای مخروطی و برگ های سبز روشن پوشانده است. برگچه های این درخت سبز تیره با سایه روشن نازک هستند. کهور می‌تواند با رشد و نمو به سرعت بیشه‌ای از درختان بزرگ و کوچک را درست کند. کهور جزء درختان همیشه بهار محسوب می شود. برگ های درخت کهور شانه‌ای دو سویه هستند. روی هر برگ هفت تا چهارده برگ کوچک به اندازه چهار تا پانزده میلی متر و پهنای دو تا چهار میلی متر وجود دارد. برگ های جدید این درخت پیش از تابستان سبز می شوند. اندازه گلها کوچک (6/0 سانتی متر) و رنگ آنها زرد یا سفید خامه ای است که روی خوشه‌های سنبله مانند چسبیده‌اند. گل‌های کهور پس از درآمدن برگ‌های جدید از ماه مارس تا مِی میلادی بیرون می‌آیند. پس از شکوفه زدن گل‌ها، به زودی غلاف‌های سیلندری شکل کهور که بین هشت تا نوزده سانتی متر طول و 4/0 تا 7/0 سانتی متر عرض دارند، شکل می گیرند و به سرعت ظرف مدت دو ماه کاملا بزرگ می‌شوند.

کهور درختی است که به نور زیاد احتیاج دارد. تاریکی مفرط گیاهچه‌های این درخت را از پا در می‌آورد. ریشه درخت کهور دارای شبکه‌ای گسترده است که به خوبی تحول یافته است. این درخت به گونه‌ای تحول و سازگاری یافته که قادر است با ریشه‌هایش رطوبت را از اعماق زمین بالا بکشد. ریشه اصلی این درخت می‌تواند تا بیست متر و گاه بیشتر بطور عمودی در دل خاک نفوذ کند.

همانند اعضای دیگر خانواده Fabaceae، در ریشه درخت کهور نیز باکتری‌های هم‌زیست وجود دارد. ریش گرهک‌ها باعث می‌شوند تا کهور، نیتروژن موجود در خاک را ترکیب کند و بدین ترتیب حاصلخیزی خاک بهینه می‌شود.

رویشگاه

کهور درختی است که در مناطق خشک و بایر می‌روید. مناطقی که میانگین بارش سالانه آنها کمتر از 500 میلی متر است. بارش باران در مناطق مهم پراکنش درخت کهور تغییر قابل توجهی را نشان می‌دهد که از 100 تا 600 میلی متر باران در سال در نوسان است. در نواحی ای که کهور به طور طبیعی در آنها انتشار یافته، حداکثر اختلاف درجه حرارت معرف اقلیم است. در آن مناطق فصل تابستان بسیار گرم و زمستان، از دسامبر تا ژانویه، سخت و خشک است. بیشینه دما در سایه از حدود 40 تا 46 درجه سانتی گراد متغیر است. در حالی که کمینیه دمای مطلق از 9 تا 16 درجه سانتی گراد در نوسان است. با وجود تعسر شرایط آب و هوایی در چنین مناطق اقلیمی، کهور در مقابل بدترین سمائم (بادهای گرم) و خشک‌ترین فصول سال مقاومت می‌کند، یعنی زمانی که گیاهان دیگر مقهور شرایط متعسر اقلیمی می‌شوند، درخت کهور هم چنان به حیات خود ادامه می‌دهد.
کهور درختی است که در دشت ها، زمین های پست و بلند و منطقه فرکند(ravine) رشد می‌کند. این درخت به ندرت در تپه‌ها می‌روید. کهور در مقابل خشکسالی مقاومت قابل توجهی از خود نشان می‌دهد.





زیستگاه

زیستگاه کهور کشورهای افعانستان، پاکستان، هند، جنوب ایران و شبه جزیره عربستان است. در هند و در دشت های پنجاب، غرب راجستان و گجرات، کهور از درختان بومی به حساب می‌آید. در بوندلکاند (Bundelkhand) و اطراف دهلی و آگرا (Agra) درخت کهور بطور گسترده‌ای فراگیر است. این درخت در بخش‌های خشک مرکز و جنوب هند، یعنی بخش‌هایی از ماهاراشتا(Maharashtra)، آندرا(Andhra)، پرادش(Pradesh)، کارناتاک(Karnataka)، جنوب گُداواری(Godavari)، هاریانا(Haryana)، غرب اوتار پرداش (Uttar Pradesh) و مناطق گرم تر فلات داکان(Deccan Plateau) وجود دارد. دامنه رشد این درخت تا نواحی جنوبی تر توتیکُرین(Tuticorin) نیز کشیده شده است. به طور کل، درخت کهور به همراه گونه Salvadora oleoides معرف اجتماع اقلیمی(climax) بیابان تار (Thar) در هند است. درخت کهور در چراگاه‌ها، زمین‌های مزروع، زمین‌های بایر و جنگل‌های حفاظت شده وجود دارد. درخت کهور در اجتماعات گونه‌هایی چون Tecomella undulata، Capparis decidua، Maytenus emarginata،Ziziphus  و Salvadora نیز یافت می‌شود. تراکم درخت کهور از غرب به شرق قسمت راجستان غربی رو به افزایش است. دشت‌های آبرفتی(alluvial)  قدیمی‌تر و جدیدتر، دو رویشگاهی هستند که کهور رویش در آنها را ترجیح می‌دهد. با این حال، این درخت در دشت‌های پست و بلند شنی نیز به خوبی رشد می‌کند.

به دلیل توانایی در استفاده از آب نشسته و جذب رطوبت باران های میان شاخ و برگ‌ها، درخت کهور می‌تواند در نواحی بسیار بایر(با بارش سالانه 100 میلی متر) رشد کند. درخت کهور در ایران در غالب مناطق جنوب ایران وجود دارد. رویشگاه این درخت از استان سیستان و بلوچستان تا خوزستان امتداد یافته است. در این مناطق درخت کهور در کنار گونه‌های بومی دیگر از جمله کنار، گز، نخل و غیره رشد کرده و گاه در برخی قسمت‌ها جنگل‌های کوچکی از کهور نیز روییده شده است.




کاربردها

از درخت کهور استفاده‌های متعددی می‌شود. از چوب کهور در خانه‌سازی- بیشتر برای ساختن تیرشیب، تیرچه، در، پنجره، ناودان، تیرهای عمودی- وسایل کشاورزی، دسته ابزار، نردبان، یوغ گاری و صنعت لنج‌سازی استفاده می‌شود. از چوب و ریشه درخت کهور برای کارهای کوچک خراطی استفاده می‌شود. برای نمونه، در شهرستان ایرانشهر تعدادی کارگاه خراطی وجود دارد که از چوب کهور برای ساختن وسایل مختلف استفاده می‌شود. از ریشه درخت کهور به دلیل داشتن خطوط زرین برای ساختن چوب سیگار، چپق و وافور استفاده می‌شود. تولید جعبه و آوند(جا، ظرف) بطری‌ها، صنعتی است که به چوب درخت کهور وابستگی تامی دارد.

درخت کهور علیق با ارزشی محسوب می‌شود. در خلال ماه‌های خشک، زمانی که علوفه سبز در مناطق خشک وجود ندارد، شاخ و برگ‌های کهور برای علیق دام‌ها بریده می‌شود. این درخت به اندازه‌ای مفید فایده ساکنان مناطق لم یزرع است که در میان آنها ضرب‌المثلی رایج است که می‌گوید «اگر در زمان خشکسالی کسی یک درخت کهور، بز و شتر داشته باشد، هیچ گاه مرگ به سراغ او نمی‌آید، چرا که این سه چیز با هم انسان را در سخت‌ترین شرایط حفظ می کنند!»

به طور متوسط از یک درخت کهور بالغ که تنها جوانه‌های اصلی راس آن بریده نشده، حدود 60 کیلوگرم علوفه سبز به دست می‌آید. وقتی که به ترتیب دو سوم و یک سوم پایین تاج درخت بریده شود، به ترتیب 30 و 20 کیلوگرم علوفه سبز از درخت کهور حاصل می‌شود. برگ‌های درخت کهور ارزش غذایی بالایی دارد. بنابراین، در طول ماه‌هایی که علوفه سبز در مناطق کم باران عموماً وجود ندارد، تغذیه از برگ‌های درخت کهور مفید فایده است.

در امارات متحده عربی از برگ‌های درخت کهور به عنوان سالاد استفاده می‌شود. برگ‌های خردشده کهور با ماهی و برنج مخلوط می‌شود و به عنوان غذایی خوشمزه خورده می‌شود.

از ویژگی های جالب و بارز درخت کهور تقدس این درخت در رویشگاه‌های عمده آن است. این درخت نزد ساکنان بومی رویشگاه‌های عمده آن از قداست ویژه‌ای برخوردار است، به گونه‌ای که در غالب اماکن مقدس این درخت رویانده شده و مورد تقدیس و احترام واقع می‌گردد. برای نمونه، درخت کهور از درختان سپنتا(مقدس) در استان تامیل نادو(Tamil Nadu) هند محسوب می‌شود. درخت کهور در جنوب ایران نیز مقدس و سپنتاست. در غالب قبرستان‌ها، قدمگاه‌ها و اماکن مقدس، درختان کهور متعددی وجود دارد که جلوه خاص و مقدسی به آن اماکن داده است. وجود درخت کهور در این اماکن معرف وجود پیوندی اعتقادی- اساطیری در باور مردمان بومی است. بناکردن یک مکان مقدس در جایی که درختان سرسبزی چون کهور وجود دارد، نمودی از تقدس و اعجازگری گیاه و نبات نزد انسان نخستین و باور کهن او به ادامه حیات پس از مرگ به هیات باشنده‌ای(موجود) نباتی است.

باوری که تا امروز نیز ادامه دارد و از قِبَل آن انسان امروز نیز به شاخه‌های درخت کهور دخیل می‌بندد، سرسبزی آن را ادامه حیات متوفی و روانی روح او می‌داند، برگ و اجزای آن درخت را درمانگر و استعانت به آن را چاره‌ساز و حلال گره‌ها و مشکلات روحی- جسمانی می‌انگارد.

درخت کهور از مهمترین گونه‌ها برای تغذیه چهارپایان بیابان است و بخش عمده‌ای از نیاز غذایی آنها را تأمین می‌کند. علیق سبز و یا خشک درخت کهور علوفه مغذی و خوردنی ای برای شتر، گاو، گوسفند و بز محسوب می‌شود که در گویش محلی هند loong خوانده می‌شود. غلاف‌های درخت کهور که به گویش محلی هند sangar و sangri گفته می‌شود، دارای گوشت(pulp) شیرینی است. انسان و تقریبا تمام دام‌ها می‌توانند غلاف خشک درخت کهور را که به گویش محلی هند kho-kha گفته می‌شود، بخورند. گاهی اوقات غلاف‌های سبز با جوشاندن و خشک کردن طعمشان بهتر شده و به حیوانات خورانده می‌شوند. حتی انسان پیش از تاریخ از دانه‌های درخت کهور برای غذای دوران خشکسالی استفاده کرده است. گزارش شده است که در طول خشکسالی سخت سال‌های 1899 و 1939 در هند، از پوست درخت کهور که دارای مزه بسیار تلخی است به عنوان علیق استفاده شده است. میزان برداشت غلاف درخت کهور در نواحی خشک با تغییر 7/10 درصد تقریبا 000/14کیلوگرم/ کیلومتر است. بر اساس گزارش‌ها ارزش گرمایشی چوب درخت کهور بالاست. همین امر موجب شده، چوب این درخت جزء هیزم‌های خوب محسوب شود.

 

راه کارهای حفظ و حراست

سیستم ریشه اصلی درخت کهور بسیار عمیق است. بنابراین، این درخت معمولا با گروه‌های همزیست دیگر رقابت نمی‌کند. کشاورزان و روستاییان در مزارع، مراتع و روستاها کشت درخت کهور را ترویج می‌کنند، چرا که سیستم گسترده ریشه این درخت از جابه جایی توده‌های شن و خاک جلوگیری می‌کند و باعث تثبیت خاک می‌شود. بعلاوه این درخت در مزارع به عنوان بادشکن عمل می‌کند. در نواحی خشک از درخت کهور در طرح‌های جنگل‌کاری استفاده می‌شود. درخت کهور نیتروژن جو را از طریق فعالیت‌های میکروبی ثابت می‌کند و مواد اُرگانیک را از طریق تجزیه برگ‌های خشک اضافه می‌کند و به این طریق خاک فقیر را احیا می‌نماید. به دلیل سایه گسترده و فراگیر، کشاورزان برای محافظت خود و حیواناتشان از گرمای طاقت‌فرسای تابستان ترجیحاً کهور را در مزارع و کشتزارها می‌کارند.

 

استفاده‌های درمانی

در برخی مناطق از درخت کهور استفاده‌های درمانی می‌شود. گل‌های کهور در هاون کوبیده می‌شود و با شکر مخلوط گردیده و به عنوان ماده ضد سقط برای زنان حامله تجویز می‌شود. از دود برگ‌های درخت کهور برای رفع چشم درد استفاده می‌شود. در پنجاب هند از غلاف کهور به عنوان داروی قابض استفاده می‌شود. از پوست درخت کهور به عنوان داروی درمان رماتیسم، سرفه، سرماخوردگی، آسم و عقرب گزیدگی استفاده می‌شود. حتی از درخت کهور برای علاج مارگزیدگی نیز استفاده می‌شود.

کهور درخت منظره‌ای

در برخی شهرهای جهان، از درخت کهور در چیدمان مناظر شهری استفاده شده ‌است و در بسیاری از بلوارها و ساختمان‌های مرکزی و اصلی شهر درخت کهور کاشته شده است. این درخت از طرف انجمن مناظر مزیلاوالی آمریکا، به عنوان درخت منظره‌ای شهری انتخاب و معرفی شده ‌است. پوشش سبز دانشگاه آریزونای آمریکا از گونه‌های این درخت تشکیل یافته و ساختمان‌های این دانشگاه را آراسته کرده است. شهرداری شارجه نیز درخت غاف(کهور) را یکی از درختان منظره‌ای شهر معرفی کرده و نوع آبیاری و ویژگی طبیعی آن را در وبگاه رسمی شهرداری مختصرا شرح داده است.

برآیند

درخت کهور از مهم‌ترین درختان بومی جنوب ایران است که نقش حائز اهمیتی در نظام‌زیست آن مناطق بازی می‌کند. این درخت کاربردها و کارکردهای متعدد و مختلفی دارد که از آن جمله می‌توان به تثبیت خاک، استفاده به عنوان علیق، هیمه، ماده درمانی و غیره اشاره کرد. درخت کهور به دلیل استواری، همیشه بهار بودن، زیبایی ظاهری و داشتن سایه فراخ و فراگیر از درختان منظره‌ای مناسب محسوب می‌شود. بایسته است شهرداری بندرعباس به جای کشت درختان ناسازگار با شرایط اقلیمی منطقه، درخت کهور ایرانی را به عنوان «درخت منظره‌ای» شهر معرفی کند و در رویاندن و استفاده از آن اهتمام درخور و شایسته ای به عمل آورد.

/ 0 نظر / 259 بازدید